Gabinet Zbiorów XIX Wieku

tel. 22 55 25 810
Czytelnia Zbiorów XIX Wieku: tel. 22 55 25 025

e-mail: gabxix.buw@uw.edu.pl

Od 5 marca 2018 r. ze zbiorów XIX wieku można korzystać wyłącznie w Czytelni Zbiorów XIX Wieku (poziom 2, obok Czytelni Czasopism Bieżących).

Zasady korzystania z Czytelni Zbiorów XIX Wieku:

  • Czytelnia jest czynna od poniedziałku do piątku w godzinach 9-19.
  • Korzystanie z tej czytelni nie wymaga wcześniejszego zgłoszenia się do Informatorium.
  • Warunkiem skorzystania ze zbiorów jest posiadanie ważnej karty bibliotecznej i wypełnienie deklaracji przestrzegania zasad udostępniania zbiorów specjalnych.
  • W Czytelni Zbiorów XIX Wieku udostępniane są wydawnictwa zawarte (książki) i wydawnictwa ciągle (czasopisma) wydane w latach 1801-1918, przechowywane w Magazynie BUW.
  • Szczegółowe zasady korzystania z Czytelni znajdują się poniżej w zakładce Informacje praktyczne.

Historia i zbiory

XIX-wieczne zbiory BUW mają status zbiorów specjalnych (Gabinet został powołany w marcu 1999 r.). Jest to najbogatszy po Bibliotece Jagiellońskiej zespół polskiego piśmiennictwa, a także obszerny zbiór wydawnictw zachodnioeuropejskich tego okresu – przede wszystkim francuskich i niemieckich – oraz rosyjskich.

Zbiory te powstały i rozwijały się jednocześnie z Biblioteką, powołaną do życia wraz z Uniwersytetem w 1816 r. Składają się na nie polskie i zagraniczne wydawnictwa z lat 1801-1918 (obecnie ponad 600 tys. woluminów książek i czasopism, tj. przeszło 20% ogółu zasobów BUW) z zakresu wszystkich dyscyplin naukowych, reprezentowanych wówczas na Uniwersytecie, łącznie z teologią i medycyną (wykładanymi tu do lat pięćdziesiątych XX wieku). Należy zaznaczyć, że księgozbiór medyczny z drugiej połowy XIX w. i pierwszej połowy XX jest jednym z najbardziej kompletnych w Polsce.

Z okresu Szkoły Głównej (1862-1869), w związku z charakterystycznym dla pozytywizmu warszawskiego zainteresowaniem naukami ścisłymi, pochodzą liczne ówczesne wydawnictwa matematyczno-przyrodnicze – z zagranicznych zwłaszcza niemieckie i francuskie.

Zbiór XIX-wiecznych czasopism, gazet, kalendarzy i sprawozdań administracyjnych zaliczany jest do największych i najcenniejszych w Polsce, a wyjątkową wartość mają w nim periodyki z terenów Królestwa Polskiego. Bogata i interesująca jest też kolekcja czasopism z okresu Wielkiej Emigracji.

Historyczne uwarunkowania sprawiły, że mamy też najbogatszą w Polsce i największą w Europie (poza Rosją) kolekcję rosyjskich publikacji z XIX i początku XX wieku, a także dotyczących Rosji prac w innych językach.

Różnorodność i wszechstronność zasobów XIX-wiecznego piśmiennictwa, a w przypadku wydawnictw z obszaru zaboru rosyjskiego niemal jego kompletność, zawdzięcza Biblioteka przede wszystkim prawu do otrzymywania (od 1819 r.) bezpłatnego egzemplarza obowiązkowego każdej publikacji wydanej na terenie ówczesnego Królestwa Polskiego. Ważną rolę odgrywały też kupno, prenumerata i wymiana, dokonywane ze znawstwem i patriotycznym zaangażowaniem przez wybitnych uczonych, ludzi wielkiej wiedzy i kultury, zatrudnionych na stanowisku bibliotekarzy: Samuela Bogumiła Lindego, Joachima Lelewela, księdza Adama Jakubowskiego, Karola Estreichera, Józefa Przyborowskiego, Hipolita Skimborowicza.

Szczególne znaczenie dla kształtowania charakteru, wartości merytorycznej i proweniencyjnej zbiorów miały i mają liczne i cenne dary instytucjonalne i prywatne, jakie Biblioteka otrzymywała i wciąż otrzymuje od blisko 200 lat.

Na bogactwo i wyjątkowość XIX-wiecznych zbiorów złożyły się więc przejmowane przez Bibliotekę księgozbiory zamykanych i kasowanych instytucji polskich, takich jak m.in. (w XIX w.): Szkoła Lekarska i Akademia Medyko-Chirurgiczna, Szkoła Prawa i Administracji, Szkoła Aplikacyjna, Szkoła Artylerii i Inżynierii, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Warszawie, szkoły pijarskie, warszawskie zakony i klasztory, Komisja Kodyfikacyjna Królestwa Polskiego w Petersburgu, Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych, Duchownych i Oświecenia Publicznego, Rada Stanu Królestwa Polskiego, Rada Wychowania, Sąd Apelacyjny, Bank Polski; w XX stuleciu: Synod Kościoła Ewangelicko-Reformowanego i zbór warszawski (lata pięćdziesiąte), Szkoła Główna Służby Zagranicznej (lata sześćdziesiąte). W czasach Uniwersytetu Cesarskiego liczne dary od rosyjskich bibliotek i innych instytucji naukowych oraz uczonych Rosjan znacząco wzbogaciły Bibliotekę w rossica.

Wśród bardzo licznych księgozbiorów prywatnych, włączonych do zasobów bibliotecznych XIX wieku, szczególne miejsce zajmują trzy spuścizny:

  • po filozofie, prawniku, działaczu politycznym i oświatowym Józefie Kalasantym Szaniawskim (1764-1843), którego gromadzony przez całe życie księgozbiór (głównie publikacje współczesne, lecz także inkunabuły, druki z XVI w., atlasy i sztychy) stanowi odbicie studiów i przemian ideologicznych właściciela (zmienił on poglądy racjonalistyczne na konserwatywne i ultra-katolickie); obejmuje przede wszystkim publikacje z dziedziny filozofii, historii, prawa, ekonomii, medycyny oraz słowniki i encyklopedie;
  • po ministrze, sekretarzu stanu Królestwa Polskiego Ignacym Turkulle (1798-1856), który gromadził głównie piśmiennictwo z lat 1830-1855, a jako dygnitarz w służbie carskiej mógł sprowadzać z zagranicy książki zakazane przez cenzurę na terenie Rosji i Królestwa Polskiego; jego księgozbiór to przede wszystkim dzieła z zakresu prawa, nauki o państwie, administracji, finansów, handlu, ekonomii politycznej, polityki i dyplomacji oraz historii, wojskowości, geografii, filozofii, teologii, literatury pięknej i sztuki;
  • po Rosjaninie-polonofilu, Arkadym Tołoczanowie (ok. 1830-1897), carskim urzędniku w Królestwie Polskim (od 1864 r.; był wicegubernatorem i gubernatorem gubernii radomskiej, suwalskiej i łomżyńskiej), prezesie Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Warszawie, znawcy literatury i sztuki, który gromadził przede wszystkim współczesne mu, wielojęzyczne piśmiennictwo z zakresu szeroko rozumianej humanistyki, w tym liczne polonica, przekłady klasyków starożytnych i wydania pisarzy nowożytnych, druki luksusowe i bibliofilskie, czasopisma, a także nielegalne wydawnictwa rosyjskie i polskie z drugiej połowy XIX w., publikowane w Genewie, Londynie i Paryżu.

XIX-wieczne zbiory BUW stanowią wspaniały warsztat źródłowy dla wszechstronnych badań nad wiekiem XIX oraz do pracy dydaktycznej, a ze względu na dzieje, warunki i specyfikę ich narastania są unikalnym warsztatem dla prac badawczych nad historią książki, bibliotek i bibliotekarstwa oraz recepcją piśmiennictwa i kulturą czytelniczą tej epoki.

Katalogi

Informacja o XIX-wiecznych zbiorach BUW znajduje się:

Informacje praktyczne

  • Zbiory Gabinetu mają charakter zabytkowy i są udostępniane jedynie w Czytelni Zbiorów XIX Wieku (od poniedziałku do piątku w godz. 9-19).
  • Użytkowników Czytelni Zbiorów XIX Wieku obowiązuje:
    • okazanie karty bibliotecznej u dyżurnego bibliotekarza i zarejestrowanie obecności w elektronicznej księdze gości,
    • wypełnienie podczas pierwszej wizyty deklaracji czytelnika,
    • zgłoszenie osobie dyżurującej przyniesionych książek i materiałów,
    • zakaz wnoszenia do czytelni jedzenia i picia oraz korzystania z telefonów komórkowych,
    • zakaz używania długopisów, flamastrów, piór wiecznych i innych materiałów piśmiennych; notatki można sporządzać wyłącznie ołówkiem lub przy użyciu przenośnego komputera,
    • zakaz wnoszenia toreb i plecaków.
  • Wydawnictwa zawarte (książki) i wydawnictwa ciągle (czasopisma) wydane w latach 1801-1918, przechowywane w Magazynie BUW udostępniane są wyłącznie na terenie Czytelni Zbiorów XIX Wieku.
  • Mikrofilmy oraz płyty CD/DVD dotyczące lat 1801-1918 udostępniane są na stanowisku obsługi w Czytelni Ogólnej.
  • Z księgozbioru podręcznego Czytelni Zbiorów XIX Wieku można korzystać tylko na miejscu. W wyjątkowych przypadkach, poza godzinami otwarcia Czytelni Zbiorów XIX Wieku, książki z księgozbioru podręcznego mogą być udostępnione w Czytelni Ogólnej. Czytelnik zobowiązany jest wtedy do złożenia na stanowisku bibliotekarza w Czytelni Zbiorów XIX Wieku zamówienia w postaci wypełnionego rewersu Czytelni ogólnej.
  • Zamówienia do Czytelni Zbiorów XIX Wieku należy składać przez katalog online bibliotek UW oraz przez CKK (Cyfrowy Katalog Kartkowy BUW).
  • Zamówienia składane przez katalog online rejestrowane są w systemie VTLS/Virtua. Zamówienia na wydawnictwa zwarte (książki) złożone przez katalog online widoczne są na koncie Czytelnika w zakładce Zamówienia/Rezerwacje. Zamówienia na wydawnictwa ciągle (czasopisma) z katalogu online oraz zamówienia z cyfrowych katalogów kartkowych nie są widoczne na koncie czytelnika.
  • Forma, tryb i czas realizacji zamówień:
    • Forma zamówienia:
      • zamówienia z katalogu online bibliotek UW – opcja Zamów/Rezerwuj,
      • zamówienia z Cyfrowych Katalogów Kartkowych (CKK) – opcja Zamów.
    • Tryb realizacji zamówienia:
      • zamówienia złożone od poniedziałku do piątku do godz. 18 – realizowane są w tym samym dniu,
      • zamówienia złożone od poniedziałku do czwartku po godz. 18 – realizowane są w dniu następnym,
      • zamówienia złożone w piątek po godz. 18, w sobotę i w niedzielę – realizowane są w poniedziałek.
    • Czas realizacji zamówienia: od 30 min. do 1 godz.
  • Udostępnienie materiałów zamówionych do Czytelni Zbiorów XIX Wieku jest możliwe tylko dla czytelników posiadających ważną kartę biblioteczną. Warunkiem udostępnienia jest brak jakichkolwiek zaległości na koncie bibliotecznym w BUW oraz w bibliotekach wydziałowych. W przypadku przekroczenia terminu zwrotu nawet jednej książki wypożyczonej na konto Czytelnika lub nieuiszczonej opłaty  udostępnienie materiałów w Czytelni Zbiorów XIX Wieku nie będzie możliwe.
  • Materiały zamówione z Magazynu BUW udostępniane są pod zastaw karty bibliotecznej. Czytelnik zobowiązany jest do zwrotu wszystkich udostępnionych materiałów przed odebraniem karty bibliotecznej.
  • Czytelnik na koncie w Czytelni Zbiorów XIX Wieku może jednorazowo posiadać łącznie 10 woluminów / paczek książek i czasopism.
  • Zamówienia przekraczające limit 10 woluminów będą realizowane po zwrocie wszystkich lub części materiałów wcześniej zamówionych.
  • Czytelnik może odkładać materiały magazynowe w Czytelni Zbiorów XIX Wieku do korzystania w kolejnych dniach. Materiały odkładane są na 7 dni. Czytelnik może trzykrotnie przedłużyć termin zwrotu, każdorazowo o 7 dni liczonych od dnia wykonania prolongaty. Dzień przed wyznaczona datą zwrotu wypożyczonych materiałów czytelnik otrzyma powiadomieni o zbliżającym się terminie zwrotu na adres mailowy podany przez czytelnika przy zapisie do biblioteki.
  • W wyjątkowych przypadkach bibliotekarz ma prawo odmówić udostępnienia materiałów lub udostępnić je w ograniczonym zakresie, bez możliwości zostawienia ich w czytelni na kolejny dzień.
  • Materiały zamówione z Magazynu BUW czekają na odbiór Czytelnika przez 3 dni od daty złożenia zamówienia. Po tym okresie zostają odesłane do Magazynu.
  • Udostępnione materiały magazynowe należy oddać dyżurnemu bibliotekarzowi najpóźniej 30 minut przed zamknięciem Czytelni Zbiorów XIX Wieku (od poniedziałku do piątku do godz. 18.30).
  • Reprodukowanie obiektów i publikowanie powielonych materiałów wymaga każdorazowo uzyskania zgody kierownika Gabinetu Zbiorów XIX Wieku. W przypadku publikacji konieczne jest wypełnienie formularza zgody na jednorazowa publikację obiektów z kolekcji Gabinetu Zbiorów XIX Wieku. Czytelnik może zamówić odpłatnie reprodukcję w Pracowni Reprograficznej BUW po wypełnieniu formularza zamówienia. Nie wykonuje się kserokopii obiektów wydanych przed 1919 rokiem (zob. Kopiowanie zbiorów).
  • Fotografowanie materiałów własnym sprzętem czytelnika jest dozwolone bez użycia lampy błyskowej.

Ikony: Freepik (www.freepik.com) z www.flaticon.com, Retina Display Icons (www.iconfinder.com/iconsets/TWG_Retina_Icons) od The Working Group (blog.twg.ca).