Biblioteka Uniwersytecka w WarszawieBiblioteka Uniwersytecka w Warszawie

Bibliometria:

• umożliwia ilościową ocenę dorobku naukowego,
• pozwala analizować rozwój nauki w skali lokalnej i globalnej,
• pomaga określić potencjał naukowy badacza, zespołu lub instytucji,
• wspiera podejmowanie decyzji (np. publikacyjnych, strategicznych),
• umożliwia prowadzenie analiz przez niezależnych analityków,
• nie wymaga angażowania badanych osób (wykorzystuje dane zastane).
  
  zwiń

Mimo swojej użyteczności, wskaźniki bibliometryczne mają istotne ograniczenia:

• Nie oddają pełnego wpływu badań – wiele efektów (np. społecznych, gospodarczych) jest trudnych do zmierzenia.
• Cytowania nie zawsze oznaczają uznanie – prace kontrowersyjne mogą być często cytowane krytycznie.
• Różnice między dyscyplinami – tempo publikowania i cytowania jest inne w każdej dziedzinie.
• Opóźnienie czasowe – cytowania narastają latami.
• Wpływ uprzedzeń systemowych – metryki mogą odzwierciedlać nierówności w nauce.
• Możliwość manipulacji – np. przez nadmierne autocytowania.

Należy pamiętać, że wskaźniki bibliometryczne nie muszą mierzyć jakości publikacji. Wysoka cytowalność publikacji może, ale nie musi, wskazywać na jakość naukową. Z tego powodu ważne jest, aby używać bibliometrii w połączeniu z innymi danymi, takimi jak przyznane nagrody, liczba patentów czy otrzymane wsparcie finansowe na badania.

Aby korzystać z bibliometrii odpowiedzialnie:

Dobieraj właściwe wskaźniki

• określ, co chcesz zmierzyć,
• sprawdź, co dany wskaźnik faktycznie pokazuje (i czego nie pokazuje).

Łącz dane ilościowe i jakościowe

• metryki powinny uzupełniać ocenę ekspercką,
• zawsze interpretuj wyniki w kontekście.

Korzystaj z wielu źródeł

• porównuj dane z co najmniej dwóch baz,
• unikaj opierania się na jednym wskaźniku.

Zachowuj przejrzystość

• jasno opisuj metodologię analizy,
• informuj o ograniczeniach danych.

Wskaźnik charakteryzujący dorobek naukowca wynosi h, gdy h publikacji danego autora było cytowanych przynajmniej h razy, np. gdy 10 z publikacji autora było cytowanych 10 lub więcej razy, jego indeks h jest równy 10.
IH zdefiniowany został w 2005 r. przez amerykańskiego fizyka J. E. Hirscha. Indeks Hirscha wykorzystywany jest jako jedno z kryteriów oceny dorobku habilitanta, wskazane w Rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie kryteriów oceny osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego (Dz.U. 2011 nr 196 poz. 1165). Jest także brany pod uwagę przez Narodowe Centrum Nauki podczas rozpatrywania wniosków o finansowanie projektów badawczych.

Jak obliczyć Indeks H?
Obecnie funkcję wyliczenia Indexu Hirscha udostępniają wszystkie liczące się bazy referencyjne. Należy pamiętać, iż IH wyliczany jest na podstawie danych z konkretnej bazy, to znaczy brane pod uwagę są tylko te publikacje, które wprowadzono do danego indeksu. Warto więc zatroszczyć się o to, aby jak największa liczba naszych publikacji była widoczna w wybranej przez nas bazie.

Do obliczenia IH polecamy:

• Web of Science
• Scopus
• Profil Google Scholar Citations
• Oprogramowanie „Publish or Perish”

Wady Indeksu Hirscha:

• IH podaje „średnią” cytowalność, co oznacza, że nie docenia dorobku prac wysokocytowanych w przypadku oceny publikacji jednej osoby,
• duże instytucje naukowe uzyskują lepsze wskaźniki poprzez publikację większej liczby prac,
• zjawisko cytowania negatywnego – liczne cytowania nie muszą oznaczać uznania dla tekstu naukowego lub badacza, a raczej jego krytykę,
• zagadnienia będące w kręgu zainteresowań niewielkiej, lokalnej grupy odbiorców, np. badania istotne w skali jednego kraju czy regionu, ale mniej ważne dla szerszego, międzynarodowego odbiorcy, mają niższy IH, mimo iż poziom publikacji jest wysoki. Tego typu publikacje mają małe szanse na uwzględnienie w komercyjnych bazach danych, przez wzgląd na surowe kryteria doboru zasobów, niepozwalające na zamieszczanie niszowych czasopism w indeksie bazy. Ta sama zasada może dotyczyć publikacji w mniej popularnych językach (promowanie anglojęzycznych publikacji).

Metody zwiększania Indeksu Hirscha:

• publikowanie w recenzowanych czasopismach z listy DOAJ lub innych modelach Open Access,
• korzystanie z krajowej licencji Springer Open Choice,
• sprawdzenie polityki otwartości danego wydawcy w serwisie OPEN POLICY FINDER,
• zadbanie o indeksację publikacji w jak największej liczbie baz referencyjnych.

To miara częstotliwości, z jaką przeciętny artykuł z tego czasopisma był w danym roku cytowany. Impact Factor pomaga ocenić znaczenie czasopisma, szczególnie w zestawieniu z innymi pismami z tej samej dziedziny.

Impact Factor oblicza się, dzieląc liczbę cytowań danego czasopisma w JCR za dany rok przez całkowitą liczbę artykułów, opublikowanych w tym piśmie w dwóch poprzednich latach. IF = 1 oznacza, że artykuły publikowane rok lub dwa lata temu były cytowane średnio jeden raz.

IF ustala Institute For Scientific Information (ISI) – Instytut Informacji Naukowej w Filadelfii. Dane te podaje baza Journal Citation Reports (JCR). Indeksowane przez Instytut Filadelfijski czasopisma są wybierane na podstawie tzw. Prawa Bradforda.

Wzór na Impact Factor
IF = B / C

B – łączna lista cytowań, które nastąpiły w danym roku kalendarzowym
C – liczba cytowalnych publikacji, które ukazały się w danym czasopiśmie, w ciągu ostatnich dwóch lat

Tradycyjnie IF obliczany jest za okres dwóch lat. Ze względu na specyfikę dziedzin wprowadzono 5-letni Impact Factor obliczany według takiej samej zasady dla pięciu kolejnych lat.
Wskaźnik wpływu pomaga ocenić znaczenie czasopisma, szczególnie w zestawieniu z innymi pismami z tej samej dziedziny.

Impact Factor wyliczany jest tylko dla czasopism z nauk ścisłych, społecznych i technicznych analizowanych i rejestrowanych w bazach Web of Science.

Wskaźnik podaje baza Journal Citation Reports (JCR), będąca częścią Web of Science, należącego do konsorcjum Thomson Reuters (obecnie Clarivate Analitycs). JCR ma dwa wydania: JCR Science Edition (dane z ponad 5900 czasopism w 171 kategoriach tematycznych) oraz JCR Social Science Edition (dane z ponad 1700 czasopism w 55 kategoriach tematycznych). Co roku pewna część czasopism jest z listy usuwana, gdy IF dla danego czasopisma spada poniżej 0,1, a inne są w to miejsce przyjmowane.

Zarzuty wobec Impact Factor:

• IF odzwierciedla poziom czasopisma, a nie artykułów w nim zamieszczonych – brak porównania jakościowego artykułu przeglądowego i oryginalnego,
• samocytowania lub zalecanie autorom cytowania artykułów zamieszczonych w danym czasopiśmie zawyżają IF tego czasopisma,
• na wyniki analizy dość silny wpływ mają zmiany w kierunkach zainteresowań w nauce czy dynamiczny rozwój danej dyscypliny,
• czasopisma o charakterze przeglądowym mają często wyższy IF od tych, które publikują prace oryginalne.

Linki:
Co to jest Journal Citation Reports?

Liczba cytowań w ciągu ostatnich trzech lat, podzielonych przez całkowitą liczbę publikacji w ciągu ostatnich trzech lat. SNIP mierzy kontekstowy wpływ cytowania przypisując mu wartość w zależności od ogólnej liczby cytowań w danej dziedzinie wiedzy.

Pod uwagę brana jest ilość artykułów cytujących dane czasopismo w powiązaniu z ilością pozycji w wykazach wykorzystanej literatury (references) tych artykułów. Zasadniczo, im dłuższa jest lista referencyjna, tym niższą wartość mają cytowania pochodzące z tej publikacji. W tych dyscyplinach, gdzie cytowania nie są liczne, a wykaz literatury zawiera tylko kilka pozycji – pojedyncze cytowanie nabiera większej wartości. Przy obliczaniu tego wskaźnika cytowania i autocytowania mają jednakową wagę.
SNIP jest wskaźnikiem opartym na danych z bazy Scopus.

Pokazuje, ile średnio cytowań przypada na jedną publikację w danym czasopiśmie w określonym okresie. Wskaźnik liczony jest za okres czterech lat.

Wzór na CiteScore:

CiteScore = liczba cytowań.liczba publikacji

W nowym modelu ewaluacji artykuły naukowe mają być oceniane z zastosowaniem zasady dziedziczenia prestiżu (czyli artykuł naukowy otrzyma tyle punktów, ile punktów otrzyma czasopismo naukowe lub recenzowane materiały z konferencji międzynarodowych, w których ukazał się ten artykuł).

Nowy „Wykaz czasopism naukowych i recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych” obejmuje:

1. Czasopisma naukowe uwzględnione w międzynarodowej bazie:
   • Scopus
   • Web of Science (Core Collection):
     • Science Citation Index Expanded,
     • Social Sciences Citation Index,
     • Arts & Humanities Citation Index,
     • Emerging Sources Citation Index.
2. Recenzowane materiały z konferencji międzynarodowych uwzględnionych w bazie informatycznych konferencji naukowych The Computing Research and Education Association of Australasia (CORE).
3. Czasopisma naukowe ujęte w międzynarodowej bazie ERIH+, ale nieujęte w bazach Scopus i WoS Core Collection, które w wyniku oceny eksperckiej zostały uznane (przez zespoły powołane dla dyscyplin naukowych w dziedzinie nauk humanistycznych, dziedzinie nauk społecznych i dziedzinie nauk teologicznych) za posiadające międzynarodową renomę i szczególny wpływ na rozwój danej dyscypliny naukowej, a także za spełniające standardy etyczne.
4. Czasopisma naukowe finansowane w ramach programu „Wsparcie dla czasopism naukowych”, który obejmuje 484 polskich czasopism.
   Lista czasopism punktowanych powstały przy współpracy Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa wyższego z 44 zespołami doradczymi w dyscyplinach.

Wykaz czasopism punktowanych

Monografie

Wykaz wydawnictw monografii naukowych, ogłoszony komunikatem z dnia 18 stycznia 2019 r., został sporządzony przez ministra na podstawie projektu przedstawionego przez zespół doradczy ministra składający się z 15 ekspertów.

Wykaz wydawnictw składa się z dwóch poziomów:

• poziom I – wydawnictwa naukowe spełniające etyczne i naukowe standardy wydawnicze (200 pkt albo 300 pkt w naukach humanistycznych, społecznych, teologicznych),
• poziomu II – wydawnictwa, które nie tylko spełniają powyżej wzmiankowane standardy, ale są również wiodącymi wydawnictwami o zasięgu międzynarodowym, których rozpoznawalność i prestiż w międzynarodowym środowisku naukowym są bezdyskusyjne. (80 pkt).

Obecnie wykaz składa się z 536 pozycji. 36 znajduje się na Poziomie 2, a 500 na Poziomie 1 (80 pkt).

Ocena ekspercka zespołu doradczego ministra została oparta na następujące źródła danych:

• zestawienie zaakceptowanych przez ewaluatorów Komitetu Ewaluacji Jednostek Naukowych zgłoszeń odnoszących się do wszystkich publikacji książkowych z lat 2013–2016,
• zestawienie publikacji z lat 2013–2016 zaklasyfikowanych przez Bibliotekę Narodową jako książki naukowe,
• wspominane powyżej trzy zestawienia wydawnictw indeksowanych na zagranicznych listach wydawnictw, tj. SPI Scholarly Publishers Indicators (Hiszpania), Norwegian Register for Scientific Journals, Series and Publishers (Norwegia), Publication Forum (Finlandia),
• dwa zestawienia wydawnictw indeksowanych w międzynarodowych bazach bibliograficzno-bibliometrycznych: Book Citation Index (część Web of Science Core Collection) oraz Scopus.

Wyłonione wstępnie wydawnictwa (w przypadku wydawnictw zagranicznych wzięto pod uwagę te, w których w minionych latach ukazały się prace polskich autorów) poddano dodatkowej ocenie.

Wyłonione 36 podmioty, spełniają warunki określone w § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 7 listopada 2018 r. w sprawie sporządzania wykazów wydawnictw monografii naukowych oraz czasopism naukowych i recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych:

• publikują recenzowane monografie naukowe wnoszące istotny wkład w rozwój światowej nauki,
• prowadzą politykę wydawniczą przyczyniającą się do upowszechniania monografii naukowych w skali światowej,
• są uznawane za wiodące przez środowisko naukowe, z uwzględnieniem pozycji zajmowanej w wykazach klasyfikujących wydawnictwa,
• stosują jednolite standardy kwalifikowania monografii naukowych do publikacji, nieuzależnione od wniesienia opłaty za publikację monografii i wysokości tej opłaty.

W przyszłości wykaz będzie uzupełniany przez Komisję Ewaluacji Nauki (KEN), która rozpocznie swoją pierwszą kadencję 1 marca 2019 roku.

Wydawnictwa naukowe, które nie znalazły się w wykazie wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe, mogą do 15 września 2019 r. ubiegać się o umieszczenie na liście ministerialnej.
Zasady ubiegania się o umieszczenie na liście ministerialnej.

Monografie spoza wykazu

Te monografie, które zostaną wydane w wydawnictwach znajdujących się poza wykazem będą mogły zostać zgłoszone jako osiągnięcia naukowe na potrzeby ewaluacji i za każdą z nich będzie przyznawane 20 pkt. Co więcej, poddający się ewaluacji ośrodek naukowy będzie też mógł zgłaszać takie monografie do oceny eksperckiej, dokonywanej przez Komisję Ewaluacji Nauki. Po uzyskaniu aprobaty KEN taka monografia otrzyma 80 punktów.

Wykaz wydawnictw monografii naukowych – pełna lista

Więcej o wykazie czasopism

InCites (dodatek do Web of Science) – służy do analizy danych zawartych w bazach SCIE, SSCI, A&HCI, JCR i ESI oraz pozwala porównywać dorobek naukowy badaczy i instytucji, analizować wykorzystanie czasopism w instytucjach, opracowywać strategie badawcze oraz może wspierać decyzje publikacyjne i kadrowo-administracyjne.
Każdy użytkownik, który chce skorzystać z narzędzia, musi posiadać osobiste konto na platformie Web of Science Konto można założyć wybierając w menu opcję “Sign In” a następnie “Register”, patrz kompendium: zakładka dostęp i logowanie.
Uwaga: użytkownicy, którzy posiadają już konto osobiste Web of Science, powinni przed pierwszym wejściem do InCites wylogować się z konta na Web of Science, następnie wyczyścić dane przeglądarki, po czym zalogować się bezpośrednio.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zamówiło na rok 2018 licencję pilotażową na dostęp do narzędzia.

Linki
Baza Web of Science
In Cites
Kompendium: Narzędzia InCites 

SciVal (dodatek do Scopus) – narzędzie do analizy danych zawartych w bazie Scopus, które umożliwia wizualizację osiągnięć instytucji naukowych, porównanie z innymi jednostkami, ocenę potencjalnych współpracowników oraz partnerów, a także analizowanie trendów w świecie nauki, patrz opis.
Każdy użytkownik, który chce skorzystać z narzędzia, musi posiadać osobiste konto do serwisów Elsevier. Może to być konto założone wcześniej na serwerach Science Direct lub Scopus. Konto takie można także założyć na serwerze SciVal wybierając w menu opcję “Register Now”.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zamówiło na rok 2018 licencję pilotażową na dostęp do narzędzia.

Linki
SciVal 

Publish of Perish (nakładka do Google Scholar) – program do wyszukiwania i analizy cytowań w Google Scholar. Aplikacja wylicza różne statystyki: liczba artykułów, liczba cytowań, średnia cytowań na artykuł, średnia cytowań na rok, h-indeks Hirscha, g-indeks Egghego, AW-indeks, i inne.
Program wyznacza indeks Hirscha tylko na podstawie naszych prac znajdujących się w Internecie. Również prace w których jesteśmy cytowani muszą być dostępne w sieci. Publikacje tylko papierowe nie są brane pod uwagę.
Publish of Perish jest programem darmowym.

Linki
Program Publish or Perish
Publish or Perish – poradnik dla autorów

Google Scholar Citations – usługa, która pozwala na założenie profilu („Profil autora”) w usłudze Google Scholar oraz umożliwia nam śledzenie cytowań naszych prac. Narzędzie daje również możliwość wyliczenia indeksu H.
Dane dotyczące cytowań są obliczane i aktualizowane automatycznie. Aplikacja wylicza cytowania na podstawie publikacji znalezionych w Google scholar.
Profil autora jest połączony z pocztą gmail, i można go upublicznić, tak, aby był widoczny w wynikach Google Scholar. Założenie profilu jest darmowe.

Linki
Google Scholar Citations
Google Scholar Citations – nowe narzędzie do obliczania indeksu H i śledzenia cytowań