Repozytoria

Repozytoria istniejące w Internecie to narzędzia do gromadzenia, przechowywania, indeksowania i udostępniania elektronicznych wersji prac naukowych.
Repozytoria dzielimy na:

  • instytucjonalne  – gromadzą dorobek naukowy danej instytucji,
  • dziedzinowe – gromadzące dane badawcze z określonego obszaru wiedzy.

Repozytoria przechowują nie tylko teksty (artykuły, monografie, prace dyplomowe, preprinty, postprinty, wystąpienia konferencyjne, raporty z badań, prace dydaktyczne, sylabusy, itd.), ale także mogą gromadzić materiały audio, foto- i wideograficzne, a także surowe dane badawcze.
Otwarte repozytoria, czyli takie, które udostępniają w sieci swoje zasoby są najczęściej oparte na protokole OAI-PMH, dzięki czemu ich zasoby są obecne w wyszukiwarkach (np. Google, Google Scholar, BASE).
Najpopularniejszym wg ROAR oprogramowaniem dla repozytoriów jest DSpace, opracowany przez MIT (ponad 1750 wdrożeń na świecie w czerwcu 2017 r.). Jest to oprogramowanie open source.
Rozwój repozytoriów jest związany z powstaniem i upowszechnieniem się na świecie ruchu Open Access, którego zwolennicy postulują otwarty dostęp do treści naukowych i edukacyjnych.
Wg ROAR (Registry of Open Access Repositories) w Polsce istnieje 120 repozytoriów, ale na tej liście znajdują się zarówno repozytoria, jaki i biblioteki cyfrowe, których zasób stanowią najczęściej (choć nie tylko) historyczne kolekcje bibliotek, dzieła dostępne w domenie publicznej (nieobjęte prawem autorskim).
W czerwcu 2017 r. istniało w Polsce 31 repozytoriów, głównie instytucjonalnych, których listę prezentujemy poniżej.

Polskie repozytoria

AMUR  (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu ) – repozytorium instytucjonalne.

Baza Wiedzy  – Repozytorium Repozytorium Politechniki Warszawskiej –  repozytorium instytucjonalne.

CeON (Repozytorium Centrum Otwartej Nauki) – ogólnodostępne.

Cyrena (Repozytorium Politechniki Łódzkiej) – repozytorium instytucjonalne.

ECNIS  (Instytut Medycyny Pracy w Łodzi) – repozytorium dziedzinowe.

ENY  (Politechnika Wrocławska) – repozytorium instytucjonalne.

eRIKA (Repozytorium Instytucjonalne Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego)  – repozytorium instytucjonalne.

IBB PAS Repository  (Polska Akademia Nauk – Instytut Biochemii i Biofizyki) – repozytorium instytucjonalne.

Lectorium (Otwarte Repozytorium Nauk Historycznych) – repozytorium dziedzinowe.

oPUB  (Repozytorium Dolnośląskiej Szkoły Wyższej) – repozytorium instytucjonalne.

RCIN (Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych PAN) – repozytorium instytucjonalne.

PCSS (Poznańskie Centrum Superkomputerowo Sieciowe) – repozytorium instytucjonalne.

RePOLIS  (Repozytorium Publikacji Naukowych Politechniki Śląskiej).

RepoS   (repozytorium Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach) – repozytorium instytucjonalne.

Repozytorium Cyfrowe UTP  (Repozytorium Uniwersytetu Techniczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy) –  repozytorium instytucjonalne.

Repozytorium Naukowe Politechniki Poznańskiej – repozytorium instytucjonalne.

Repozytorium PJATK  – Repozytorium Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych.

Repozytorium Uniwersytetu Papieskiego w Krakowie – repozytorium instytucjonalne.

Repozytorium UR (Repozytorium Uniwersytetu Rzeszowskiego) – repozytorium instytucjonalne.

Repozytorium Wiedzy (Repozytorium Politechniki Wrocławskiej) –  repozytorium instytucjonalne.

RUB (Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku) –  repozytorium instytucjonalne.

RUJ (Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego) – repozytorium instytucjonalne.

RUKW (Repozytorium Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy) – repozytorium instytucjonalne.

RUŁ (Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego)  – repozytorium instytucjonalne.

RUMAK (Repozytorium Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu) – repozytorium instytucjonalne.

RUP (Repozytorium Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie) – repozytorium instytucjonalne.

RUW (Repozytorium Uniwersytetu Warszawskiego)  – repozytorium częściowo instytucjonalne.

RUWr (Repozytorium Uniwersytetu Wrocławskiego)  – repozytorium instytucjonalne.

SUW (Repozytorium Politechniki Krakowskiej) – repozytorium instytucjonalne.

WIR – Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu.

WSB-NLU – Wyższa Szkoła Biznesu w Nowym Sączu.

Agregator CeON  – wspólny punkt dostępu do zasobów polskich otwartych repozytoriów. Umożliwia ich przeszukiwanie.

Repozytoria na świecie

Ranking światowych repozytoriów (ranking Web of Repositories).

SHERPA/RoMEO (Publisher copyright policies & self-archiving) – wyszukiwarka, w której można znaleźć informacje nt. polityki wydawców w zakresie udostępniania materiałów w repozytoriach, informacja o możliwości opublikowania w otwartym dostępie tekstów pierwotnie opublikowanych u innego wydawcy.

Spisy repozytoriów

OpenDOAR (The Directory of Open Access Repositories) – baza repozytoriów publikujących w Open Access.

OpenAIRE – agregator światowych repozytoriów.

ROAR (Registry of Open Access Repositories) – spis repozytoriów w otwartym dostępie.

Wybrane repozytoria

arXiv – najważniejsze światowe repozytorium dla nauk ścisłych.

MIT – repozytorium Massachusetss Institute of Technology.

PubMed – repozytorium nauk medycznych.

E-Lis – repozytorium tekstów z zakresu bibliotekoznawstwa i informacji naukowej.

RePEc (Research Papers in Economic) – repozytorium nauk ekonomicznych.

COGPRINTS – archiwum z pracami z zakresu psychologii, lingwistyki, nauk kognitywnych, informatyki, filozofii, biologii.

Warto zajrzeć

BASE (Wyszukiwarka Bielefeld University Library) – największa wyszukiwarka akademickich zasobów naukowych.

DOAB (Directory of Open Access Book) – wyszukiwarka książek w otwartym dostępie.

DOAJ (Directory of Open Access Journals) – spis czasopism w otwartym dostępie.

DART-Europe (DART-Europe E-thesis Portal) – portal gromadzący prace badawcze i dyplomowe.

Repozytorium Uniwersytetu Warszawskiego

Repozytorium UW jest prowadzone przez Bibliotekę Uniwersytecką w Warszawie.
Zostało stworzone w 2012 r. we współpracy z Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego (ICM).
Kolekcję Repozytorium UW tworzą doktoraty obronione na Uniwersytecie Warszawskim.

Strona Repozytorium UW

Kontakt z redakcją:
repozytorium.buw@uw.edu.pl
tel.: 22 55 27 139

Repozytorium działa na podstawie Zarządzenia Rektora nr 35 z dnia 2 lipca 2012 w sprawie gromadzenia i udostępniania przez Bibliotekę Uniwersytecką w Warszawie elektronicznych wersji rozpraw doktorskich, dopuszczonych do publicznej obrony na Uniwersytecie Warszawskim.

Zgodnie z tym dokumentem, od października 2012 r. doktoraty bronione na UW są publikowane (wraz z recenzjami) w Repozytorium UW na co najmniej 10 dni przed terminem obrony.
Doktorant ma obowiązek umieścić rozprawę w Repozytorium samodzielnie, o ile nie zdeponował jej wcześniej w Archiwum Prac Dyplomowych. APD jest połączone z Repozytorium UW. Po wyznaczeniu terminu obrony i wpisaniu jej do APD rekord zawierający rozprawę i recenzje zostaje automatycznie przesłany do Repozytorium UW.
Doktoranci, którzy nie zostali zobligowani przez dziekanaty do skorzystania z APD, muszą umieścić rozprawę w Repozytorium UW samodzielnie.

Instrukcja samodzielnego deponowania


1. Przed rozpoczęciem deponowania należy przygotować sobie na dysku komputera rozprawę i recenzje w formacie PDF,
a także słowa kluczowe i abstrakt po polsku i angielsku (albo w innym języku). Dane te pozostaną w Repozytorium po obronie, stając się wizytówką Państwa doktoratu.
2. Zakładamy konto na stronie depotuw.ceon.pl, zakładka Moje konto – Zarejestruj.
3. Wracamy na stronę Repozytorium i logujemy się.
4. Z zakładki Moje konto wybieramy Dodawanie pozycji.
5. Wypełniamy pojawiające się pola formularza (autor, tytuł, promotor itd.).
6. Na przedostatnim etapie wypełniania formularza decydujemy, czy rozprawa ma być udostępniana po obronie (zob. poniżej Sposoby udostępniania rozprawy po obronie).
7. Wysyłamy doktorat.
8. Redakcja Repozytorium potwierdzi otrzymanie pracy i wyśle na adres e-mail doktoranta zaświadczenie o dopełnieniu obowiązku zdeponowania pracy.
9. Doktorant przekazuje zaświadczenie do dziekanatu (e-mailem).
10. Należy pamiętać, że doktorat musi być dostępny na stronie Repozytorium na co najmniej 10 dni przed obroną.
Rozprawy przesłane w piątek po godz. 16 zostaną opublikowane przez redakcję dopiero w poniedziałek.

Sposoby udostępniania rozprawy po obronie
Doktoranci otrzymują w dziekanatach oświadczenie, w którym m. in. muszą zadeklarować sposób udostępniania rozprawy po obronie.
Wypełniają je także (w formie elektronicznej) osoby przesyłające doktoraty poprzez Archiwum Prac Dyplomowych.
Należy zwrócić uwagę, aby zapis w papierowej wersji oświadczenia był identyczny z zapisem w rekordzie doktoratu na stronie RUW.

Autor doktoratu ma trzy możliwości:

  1. udzielenie zgody na udostępnianie rozprawy doktorskiej w Internecie po obronie na zasadzie dozwolonego użytku (pkt 3.1. oświadczenia),
  2. udzielenie zgody na udostępnianie rozprawy doktorskiej w Internecie po obronie na licencji CC-BY (pkt 3.2. oświadczenia),
  3. nieudzielenie licencji na udostępnianie rozprawy w Internecie po obronie (pkt 3, „nie udzielam” oświadczenia).

Co oznaczają te zapisy?

  • Zapis w punkcie 3.1. i 3.2. oświadczenia oznacza udzielenie Repozytorium UW i Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie licencji niewyłącznej (autor zachowuje pełnię praw do tekstu; może swobodnie  korzystać z utworu i udzielać dalszych licencji, które będą upoważniały do eksploatacji dzieła na tym samym polu co licencja pierwotna), nieodpłatnej i nieograniczonej czasowo ani terytorialnie na publiczne udostępnianie pracy doktorskiej.
  • W przypadku pierwszej opcji doktorat będzie dostępny w Internecie po obronie z zastrzeżeniem, że można z niego korzystać jedynie w ramach dozwolonego użytku (zob. art. 23 Ustawy z dn. 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Dz. U. z 2006, nr 90, poz. 631 z późn. zm.). Można go cytować, robić kopie na własny użytek (lub dla osób pozostających w związku osobistym). Nie można go rozpowszechniać do nieograniczonego kręgu odbiorców. Nie można wykorzystywać rozprawy w ramach stosunków profesjonalnych czy służbowych.
  • Opcja druga, czyli udzielanie licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Polska (CC-BY). Jest to licencja, umożliwiająca korzystanie z rozprawy w szerszym zakresie niż dozwolony użytek. Pozwala ona na zwielokrotnianie pracy, wtórne rozpowszechnianie i modyfikacje (np. tłumaczenie na inny język) w dowolnym celu. Licencjobiorca musi jednak koniecznie wskazać autora rozprawy. Rozpowszechniona w ten sposób praca trafi do szerszego kręgu odbiorców. W przypadku wyboru licencji CC-BY stosowne oznaczenie powinno znaleźć się również w pliku z rozprawą. Przydatne wskazówki można znaleźć na stronie Creative Commons Polska.
    Przypominamy także, że oznaczenie licencją CC powinno być zarówno w papierowej, jak i w elektronicznej wersji rozprawy. Dlatego tak ważne jest wypełnienie oświadczenia przed złożeniem papierowej wersji rozprawy w dziekanacie.
  • Opcja trzecia, czyli nieudzielenie licencji na publiczne udostępnienie rozprawy doktorskiej.  Rozprawa nie będzie dostępna na stronie Repozytorium po obronie. Osoby zainteresowane dostępem do tekstu będą musiały przyjechać do Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie by móc przeczytać doktorat. W Internecie pozostaną metadane opisujące rozprawę, w tym abstrakt. Co roku BUW udostępnia kilkadziesiąt rozpraw z Repozytorium UW, jednak wiele osób, zwłaszcza spoza Warszawy, rezygnuje z przeczytania doktoratu dostępnego tylko na miejscu w BUW.
Udostępnianie rozpraw przez Repozytorium UW

Zgodnie z polskim prawem rozprawa doktorska musi być publicznie dostępna przez co najmniej 10 dni przed terminem obrony.
Na Uniwersytecie Warszawskim dostęp odbywa się za pośrednictwem Repozytorium UW.
Po obronie za zgodą autora praca doktorska może być nadal publicznie dostępna w Repozytorium UW na zasadzie dozwolonego użytku lub licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa.
Rozprawy, do których autorzy zamknęli dostęp przez Internet można przeczytać tylko na miejscu w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie.

Formularz zamówienia rozprawy do Czytelni Ogólnej (wersja .pdfwersja .doc) prosimy przesłać do redakcji Repozytorium UW.
Jednocześnie Repozytorium zapewnia otwarty dostęp do listy nazwisk autorów, tytułów, słów kluczowych i abstraktów wszystkich prac doktorskich, które zostały obronione na Uniwersytecie Warszawskim.

Wszelkie pytania i uwagi prosimy kierować na adres redakcji Repozytorium: repozytorium.buw@uw.edu.pl.

Ikony: Freepik (www.freepik.com) z www.flaticon.com, Retina Display Icons (www.iconfinder.com/iconsets/TWG_Retina_Icons) od The Working Group (blog.twg.ca).