Publikowanie

Prawo autorskie

Prawo autorskie reguluje stosunki pomiędzy twórcami a odbiorcami dzieł. Wraz z upowszechnieniem się Internetu i urządzeń cyfrowych każdego dnia stajemy się twórcami i użytkownikami cudzej twórczości. Ponieważ ignorantia iuris nocet (nieznajomość prawa szkodzi), a ponadto ignorantia legis non excusat (nieznajomość prawa nie jest usprawiedliwieniem) przedstawiamy krótki przewodnik po prawie autorskim.

Najważniejsze polskie ustawy:

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994 r. (Dz.U.2016.666 j.t. ze zm.)
Ustawa o ochronie baz danych z 21 lipca 2011 r. (Dz.U.2001.128.1402 ze zm.)
Ustawa Prawo własności przemysłowej z 30 czerwca 2000 r. (Dz.U.2013.1410 j.t. ze zm.)
Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 16 kwietnia 1993 r. (Dz.U.2003.153.1503 j.t. ze zm.)

Podstawowe przepisy prawa międzynarodowego:

Prawo autorskie

Konwencja berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych z dnia 9 września 1886 r., przejrzana w Berlinie dnia 13 listopada 1908 r. i w Rzymie dnia 2 czerwca 1928 r. (ratyfikowana zgodnie z ustawą z dnia 5 marca 1934 r.). (Dz.U.1935.84.515 ze zm.)

Konwencja rzymska. Międzynarodowa konwencja o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych, sporządzona w Rzymie dnia 26 października 1961 r.

Konwencja o ustanowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej, sporządzona w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r. (Dz.U.1975.9.49)

Traktat Światowej Organizacji Własności Intelektualnej o Prawie Autorskim, sporządzony w Genewie dnia 20 grudnia 1996 r.
http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20050030012

Traktat o artystycznych wykonaniach i fonogramach WIPO, 1996 r.

Traktat WIPO o dostępie osób niewidomych do utworów drukowanych, 2013 r.

Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS) 1994 r.

Prawo własności przemysłowej

Porozumienie madryckie o międzynarodowej rejestracji znaków z dnia 14 kwietnia 1891 r. zrewidowane w Brukseli dnia 14 grudnia 1900 r., w Waszyngtonie dnia 2 czerwca 1911 r., w Hadze dnia 6 listopada 1925 r., w Londynie dnia 2 czerwca 1934 r., w Nicei dnia 15 czerwca 1957 r. i w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r. oraz zmienione dnia 2 października 1979 r. (Dz.U.1993.116.514 ze zm.)

Akt sztokholmski zmieniający Konwencję paryską o ochronie własności przemysłowej z dnia 20 marca 1883 r., zmienioną w Brukseli dnia 14 grudnia 1900 r., w Waszyngtonie dnia 2 czerwca 1911 r., w Hadze dnia 6 listopada 1925 r., w Londynie dnia 2 czerwca 1934 r., w Lizbonie dnia 31 października 1958 r., sporządzony w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r. (Dz.U.1975.9.51)

Układ o współpracy patentowej sporządzony w Waszyngtonie dnia 19 czerwca 1970 r., poprawiony dnia 2 października 1979 r. i zmieniony dnia 3 lutego 1984 r. (Dz.U.1991.70.303)

Akt Genewski Porozumienia Haskiego w sprawie międzynarodowej rejestracji wzorów przemysłowych, przyjęty w Genewie dnia 2 lipca 1999 r. (Dz.U.2009.198.1522)

Podstawowe dyrektywy Unii Europejskiej:

Dyrektywa 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych

Dyrektywa Rady nr 93/83/EWG z dnia 27 września 1993 r. w sprawie koordynacji niektórych zasad dotyczących prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową

Dyrektywa 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U.UE.L.2011.167.10 ze zm.)

Dyrektywa 2001/84/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 września 2001 r. w sprawie prawa autora do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży oryginalnego egzemplarza dzieła sztuki (droit de suite)

Dyrektywa 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (Dz.U.UE.L.2004.157.45)

Dyrektywa 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/24/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych (Dz.U.UE.L.2009.111.16)

Dyrektywa 2011/77/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 września2011 r. dotycząca zmiany dyrektywy 2006/116/WE w sprawie czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (Dz.U.UE.L265.1)

Dyrektywa 2006/116/WE

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/28/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie niektórych dozwolonych sposobów korzystania z utworów osieroconych (Dz.U.UE.L.2012.299.5)

Prawo autorskie – wybrana literatura

Komentarze do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (uwzględniają nowelizację ustawy z 2015 r.):

Barta Janusz, Markiewicz Ryszard, Prawo autorskie, Wydanie 4 ,Wolters Kluwer, 2016

Golat Rafał, Prawo autorskie, komentarz dla praktyków, ODDK, 2016
(BUW Wolny Dostęp KKP1160.A31994 G65 2016)

Wybrana literatura:

Czub Krzysztof, Prawo własności intelektualnej: zarys wykładu, Wolters Kluwer, 2016
(BUW Wolny Dostęp KKP1155.C98 2016)

Markiewicz Ryszard, Zabawy z prawem autorskim, Wolters Kluwer, 2015
(BUW Wolny Dostęp K1420.5.M37 2015)

Szczepanowska-Kozłowska Krystyna i in., Własność intelektualna: Wybrane zagadnienia, LexisNexis, 2013
(BUW Wolny Dostęp KKP1155.W527 2013)

Prawo własności przemysłowej : komentarz, red. Arkadiusz Michalak, C.H. Beck, 2016
(BUW Wolny Dostęp KKP1194.A32 G55 2016)

Książki online:
Prawo autorskie i wolne licencje, oprac. dr Krzysztof Siewicz, 2010

Gliściński Konrad, Dyskursy prawa autorskiego – krótka historia.

Smelczyńska Izabela, Michnik Antoni, Poza rejestrem. Rozmowy o muzyce i prawie autorskim,  Fundacja Nowoczesna Polska

Prawo autorskie w edukacji: jak uniknąć naruszeń? oprac. Krzysztof Siewicz, 2016

Szczepańska Barbara, Wprowadzenie do nowelizacji ustawy o prawie autorskim w zakresie dozwolonego użytku bibliotek, 2015

Szczepańska Barbara, New copyright law of Poland. Analysis of library related provisions, 2016

Historia prawa autorskiego

Wszystkie prawa zastrzeżone. Historia sporów o autorskie prawa majątkowe. 1469–1928, Konrad Gliściński, 2016

Kursy online

Krótki kurs własności intelektualnej, materiały dla uczelni, Fundacja Nowoczesna Polska

Prawo autorskie dla bibliotekarzy. Otwarty program nauczania z zakresu prawa autorskiego, Biblioteka Uniwersytecka UMK

Pierwsza pomoc w prawie autorskim

Zapytaj prawnika

Pierwsza pomoc w prawie autorskim – przewodnik, zawiera wyjaśnienia najważniejszych pojęć z zakresu prawa autorskiego

Polecane strony

Portal Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa narodowego: Prawo autorskie i medialne

World Intellectual Property Organisation / Światowa Organizacja Własności Intelektualnej

Prawo Kultury – serwis edukacyjny o prawie autorskim

Legalna Kultura 

Koalicja Otwartej Edukacji 

Centrum Cyfrowe Projekt 

Lookreatywni – Pierwszy serwis o prawie własności intelektualnej dla ludzi kreatywnych

Prawoautorskie.pl, serwis społecznościowy

Zapraszamy też na szkolenia z zakresu prawa autorskiego. Informacje i grafik szkoleń znajdują się tutaj.

Publikowanie

Poradniki dla piszących prace naukowe

W Wolnym Dostępnie BUW znajduje się ponad sto poradników dla piszących teksty naukowe. Umieszczone są one w dziedzinie Filozofia, Religia, Edukacja (B, L).
Symbol klasyfikacji LB2369 (teoria i praktyka edukacji, szkoły wyższe, pisanie tekstów naukowych).

Wybrane publikacje wraz z klasyfikacją WD:

  1. Furseth Inger, Everett Euris Larry, Doing your master’s dissertation – LB2369 .F87 2013
  2. Kolman Romuald, Szczepańska Katarzyna, Doktoraty i habilitacje : poradnik realizacji – LB2369 .K637 2011
  3. Elementy metodyki rozprawy doktorskiej, redakcja naukowa Kazimierz Kuciński – LB2369.E54 2015
  4.  Bui Yvonne N.,  How to write a master’s thesis – LB2369 . B85 2014
  5.  Urban Stanisław, Ładoński Wiesław, Jak napisać dobrą pracę magisterską – LB2369 .U73 2010
  6. Eco Umberto, Jak napisać pracę dyplomową : poradnik dla humanistów, przekł. i aneks Grażyna Jurkowlaniec ; wstęp do wyd. pol. Wojciech Tygielski – LB2369 .E28165 2007
  7. Boć Jan, Jak pisać pracę magisterską, konsultacja filologiczna Jan Miodek – LB2369 .B526 1994
  8. Wisłocki Krzysztof, Metodologia i redakcja prac naukowych – LB2369 .W55 2013
  9. Kasperski Marian, Józef Władysław Michniak, Henryk Popiel, Metodyka przygotowania prac dyplomowych – LB2369 .K37 2015
  10. Wójcik Krystyna, Piszę akademicką pracę promocyjną – licencjacką, magisterską, doktorską – LB2369 .W65 2015
  11. Kamień Joanna, Podręcznik autora – LB2369 .K359 2015
  12. Zenderowski Radosław, Technika pisania prac magisterskich i licencjackich : dyplom : poradnik – LB2369 .Z464 2012
  13. Stępień Beata, Zasady pisania tekstów naukowych : prace doktorskie i artykuły – LB2369 .S74 2016

Książki elektroniczne udostępniane na UW (przykłady)

  1. Lindsay, D. Scientific Writing = Thinking in Words.
  2. Murray, R. How to Write a Thesis. 3rd ed.
  3. Friedland, AJ; Folt, CL. Writing Successful Science Proposals, Second Edition.
  4. Lebrun J. Scientific Writing: A Reader And Writer’s Guide.
  5. Murray R. Writing For Academic Journals.

Polecamy również:

  1. Wprowadzenie do efektywnego publikowania naukowego : jak przygotować, wysłać i promować artykuł naukowy. Tomasz Liśkiewicz, Grzegorz Liśkiewicz.
  2. Warsztat badacza. Blog naukowy dr hab. Emanuela Kulczyckiego, profesora nadzwyczajnego w Instytucie Filozofii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Cytat

Osoby piszące teksty naukowe (np. referat, pracę zaliczeniową, dyplomową lub artykuł naukowy) muszą powołać się na źródła, z których korzystały. Cytaty służą poparciu przedstawionej tezy, świadczą o znajomości literatury źródłowej, podnoszą wiarygodność pracy. Każdy cytat musi być oznaczony przypisem, który odsyła do dokumentu źródłowego. W ten sposób unika się zarzutu o plagiat.

Zgodnie za art. 29 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 r. (UPAiPP) wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów oraz rozpowszechnione utwory plastyczne, fotograficzne, drobne utwory w całości; w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak: wyjaśnienie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie, prawa gatunku twórczości. Regulacja dotyczy utworów, do których nie wygasły autorskie prawa majątkowe (nie minęło 70 lat od śmierci twórcy). Utwory z domeny publicznej, do których prawa majątkowe wygasły są chronione nadal autorskimi prawami osobistymi (cytując nadal trzeba podawać, kto jest twórcą).

Jak cytować zgodnie z prawem?

  1. Dzieło cytowane musi mieć cechy indywidualnej twórczości (warunek konieczny do uznania dzieła za utwór w rozumieniu prawa autorskiego).
  2. Dzieło cytowane musi być rozpowszechnione, czyli udostępnione publiczności za zgodą autora (udostępnienie w Internecie, wydanie w formie książki, opublikowanie w czasopiśmie, wyświetlone w kinie, wyrecytowane wobec przynajmniej jednej osoby itd.).
  3. Cytat należy przejąć w niezmienionej formie z cudzego dzieła, ale można dokonać własnego tłumaczenia.
  4. Wielkość cytatu – nie jest określona przez przepisy i orzecznictwo sądowe. Można zacytować cały utwór, o ile spełnione są cele wskazane w art. 29 UPAiPP. Jednak zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego (Wyrok SN z dn. 23.11.2004 r. I CK 232/04, OSNC 2005, nr 11, poz. 195, OSP 2006, z. 5, poz. 54) „cytowany urywek lub nawet cały drobny utwór musi pozostawać w takiej proporcji do wkładu własnej twórczości, aby nie było wątpliwości co do tego, że powstało własne, samoistne dzieło”.
  5. Utwory plastyczne i fotograficzne można cytować w całości (po nowelizacji ustawy w 2015 r.).
  6. Cytat może być usytuowany tylko w utworze. Art. 4 UPAiPP podaje katalog dokumentów, które nie są utworami (akty normatywne, dokumenty urzędowe, opisy patentowe, proste informacje prasowe). Nie można w nich umieszczać cytatów.
  7. Cytat musi służyć konkretnym celom: naukowym, informacyjnym, edukacyjnym, może dokumentować pogląd, może mieć cele polityczne, prawnicze, artystyczne.
  8. Cytat musi być ścisłe związany z treścią utworu, nie może mieć funkcji tylko ozdobnej, ani nie może zastępować własnej argumentacji autora. Dopuszczalne jest cytowanie tylko jeśli służy to: wyjaśnianiu, polemice, analizie krytycznej, analizie naukowej, nauczaniu lub wynika z praw gatunku twórczości (chodzi o zwyczaje cytowania innych autorów w danym gatunku twórczości).
  9. Cytat musi być rozpoznawalny. W piśmiennictwie najczęściej do odróżnienia tekstu cytowanego stosuje się cudzysłów („”). Można jednak zastosować inne, graficzne odróżnienie cytatu (zmiana czcionki, koloru, ramka wokół tekstu i in.) W przypisach należy wskazać autora i źródło każdego cytatu (art. 34 UPAiPP). Jeśli dzieło jest rozpowszechnione anonimowo – trzeba to zaznaczyć. Źródło cytatu musi być skrupulatnie podane: autor, tytuł, rok wydania, nr strony, tak aby czytelnik mógł bez problemu trafić do źródła. Np.: Janusz Barta, Ryszard Markiewicz, Prawo autorskie, Wyd. 4, Warszawa 2016, s. 241.
  10. Cytat nie może zniekształcać wymowy oryginału. Autorskie prawa osobiste chronią więź twórcy z dziełem, nienaruszalność treści i formy, a także rzetelne jego wykorzystanie (art. 16.3 UPAiPP).
  11. Cytat jest przejawem prawa do tzw. dozwolonego użytku (por. art. 23 i nast. UPAiPP). Bez zgody twórcy, nieodpłatnie można korzystać z rozpowszechnionych utworów.

Więcej na temat cytatów zob.:
Janusz Barta, Ryszard Markiewicz, Prawo autorskie, Wyd. 4, Warszawa 2016.
Sybilla Stanisławska-Kloc, Zasady wykorzystywania cudzych utworów: prawo autorskie i dobre obyczaje (etyka cytatu), Diametros 19 (marzec 2009), s. 160-184.

Prawo pierwszeństwa publikacji utworów naukowych

Praca licencjacka i magisterska

Zgodnie z art.15 a Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 r. uczelni przysługuje pierwszeństwo w publikacji pracy dyplomowej studenta (licencjackiej i magisterskiej)

  • w ciągu 6 miesięcy od obrony,
  • za wynagrodzeniem na podstawie pisemnej umowy,
  • jednak autorskie prawa majątkowe pozostają u studenta.

Jeśli uniwersytet nie podpisze z autorem umowy w pół roku po obronie , student ma prawo sam opublikować tekst w wybrany przez siebie sposób (tradycyjne wydawnictwo lub samodzielna publikacja w Internecie).
Jeśli praca jest częścią utworu zbiorowego, wtedy wymagana jest zgoda na publikację, wyrażona przez wszystkich współautorów.
Studenci i doktoranci mają obowiązek udostępnić pracę dla celów archiwizacji, łącznie z uprawnieniami do jej digitalizacji.
Uczelnia ma prawo sprawdzić pracę w systemie antyplagiatowym.

Praca doktorska

Prace doktorskie bronione na Uniwersytecie Warszawskim są publikowane w Repozytorium UW.
Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 3 października 2014 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. 2014, poz. 1383).
Art. 7. 3. Rada jednostki organizacyjnej albo komisja doktorska zawiadamia inne jednostki organizacyjne uprawnione do nadawania stopnia doktora w danej dyscyplinie naukowej lub artystycznej o terminie i miejscu obrony na co najmniej 10 dni przed wyznaczonym terminem jej przeprowadzenia oraz zamieszcza ogłoszenie w tej sprawie w siedzibie jednostki organizacyjnej.
W zawiadomieniach oraz w ogłoszeniu podaje się również informację o miejscu złożenia rozprawy doktorskiej w celu umożliwienia zainteresowanym zapoznania się z nią oraz informację o zamieszczeniu streszczenia rozprawy doktorskiej, łącznie z recenzjami, na stronie internetowej jednostki organizacyjnej.
W 2012 r. Rektor UW zadecydowała, że miejscem złożenia jest Repozytorium Uniwersytetu Warszawskiego.

Doktoraty wraz z recenzjami trafiają do Repozytorium na dwa sposoby:

  1. za pośrednictwem Archiwum Prac Dyplomowych. Po wpisaniu w APD daty obrony następnego dnia rekord jest automatycznie przesyłany do Repozytorium;
  2. samodzielnie deponowane przez doktorantów. Pracę należy przesłać tak, aby został zachowany 10- dniowy termin publikacji przed obroną. Rozprawy przesłane ręcznie są akceptowane przez redakcję repozytorium. Repozytorium jest czynne w dni powszednie w godz. 9-16.

Doktoraty mogą być publikowane po obronie na stronie Repozytorium UW  tylko na drodze licencji, udzielonej przez autora.
Więcej nt. Repozytorium UW zob. Zasoby online – Repozytoria.

Utwory pracownicze

Są to utwory wykonane w ramach umowy o pracę, w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron. Z chwilą przekazania utworu pracodawcy autor traci autorskie prawa majątkowe. Rozwiązanie umowy o pracę nie oznacza odzyskania przez autora praw majątkowych.

Pracownicze utwory naukowe

Zgodnie z art. 14 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych instytucja naukowa nie nabywa praw autorskich do utworu pracownika naukowego, ale ma pierwszeństwo publikacji, za wynagrodzeniem, na podstawie pisemnej umowy zawartej w ciągu 6 miesięcy od dostarczenia utworu. Publikacja musi nastąpić w ciągu dwóch lat od podpisania umowy. Utwór musi powstać w ramach obowiązków służbowych. Po okresie embarga (6 miesięcy) twórca dysponuje pełnią praw majątkowych, jeśli nie sprzedał ich uczelni.

Zasady obowiązujące na Uniwersytecie Warszawskim

Zgodnie z Regulaminem zarządzania własnością intelektualną na Uniwersytecie Warszawskim uczelnia rezygnuje z prawa pierwszeństwa publikacji utworów naukowych, o ile nie są rezultatami twórczymi.
Autorzy prac naukowych zachowują zatem pełnię autorskich praw osobistych i majątkowych.
Mogą samodzielnie podjąć decyzję o miejscu i sposobie publikacji artykułów i monografii naukowych, na podstawie umów z osobami trzecimi, o ile ujawnienie utworu nie doprowadzi do pozbawienia ochrony prawnej rezultatów twórczych, do których prawa przysługują UW.
Jednak autor ma obowiązek umieszczenia afiliacji.

Rezultaty twórcze: wynalazki, wzory użytkowe i przemysłowe, topografie układów scalonych, wyhodowane albo odkryte i wprowadzone odmiany roślin, programy komputerowe, bazy danych , know-how oraz utwory będące efektem prac rozwojowych.

Autorskie prawa majątkowe do rezultatów twórczych należą do UW.
Istnieje obowiązek zgłoszenia ich do Uniwersyteckiego Ośrodka Transferu Technologii.

Regulamin zarządzania własnością intelektualną na UW wprowadził zakaz samodzielnej komercjalizacji rezultatów twórczych (bez zgody UW).

Publikowanie w czasopismach naukowych – informator dla autorów
  1. Przeczytaj informacje dla autorów znajdujące się na stronie internetowej wydawcy lub w numerze czasopisma. Znajdziesz tam dużo praktycznych wskazówek na temat przygotowania teksu przed wysłaniem go do redakcji. Zastosuj się do wytycznych by tekst nie został odrzucony ze względów formalnych.
  2. Bądź rzetelnym naukowcem:
  • Nie wysyłaj tekstu do wielu redakcji równocześnie. Tekst nie może być zgłoszony równolegle do publikacji w innym czasopiśmie, monografii czy pracy zbiorowej. Zabraniają tego wszyscy wydawcy. Czasem redakcje podają okres embarga – np. po 6 miesiącach od przesłania tekstu do innej redakcji można starać się o publikację w następnym czasopiśmie.
  • Podaj swoją afiliację, czyli z jaką instytucją naukową jesteś związany.
  • Ujawnij wszystkie osoby zaangażowane w powstanie tekstu. Osoby, które miały znaczący wpływ na ustalenie koncepcji, założeń, metod badawczych oraz realizację zamysłu badawczego. Wszyscy współautorzy muszą wyrazić zgodę na publikację i każdy z nich jest zobowiązany do ujawnienia swojego procentowego wkładu w powstanie tekstu. Niedopuszczalne są następujące praktyki:
    • Gostwriting / nieujawnione autorstwo – gdy faktyczny autor tekstu nie zostaje ujawniony;
    • Guest authorship (honorary autorship) / pozorne autorstwo – wpisywanie jako współautora osoby, której wkład w powstanie tekstu był znikomy lub żaden.
  • Ujawnij wszystkie źródła finansowania badań, których wynikiem jest publikowany tekst. Podaj numer i tytuł otrzymanego grantu, instytucję/osobę, która ufundowała stypendium.
  • Czytaj i cytuj w swoich tekstach aktualną literaturę.
  • Nieetyczne są wszelkie oszustwa naukowe, fałszowanie badań, manipulacja danymi, wynikami badań, plagiaty, brak oznaczonych cytowań. Publikowanie z premedytacją nieprawdziwych wyników jest sprzeczne z zasadą rzetelności naukowej. Przy badaniach na ludziach i zwierzętach – wymagana jest zgoda komisji bioetycznej, a także zgoda osób na udział w badaniu. W tekstach ilustracyjnych nie wolno ujawniać danych osobowych, które umożliwią identyfikację pacjenta.
  • Informacje uzyskane w rozmowie lub korespondencji z osobami trzecimi mogą być przytoczone w tekście jedynie po uzyskaniu wyraźnej, pisemnej zgody tych osób.
  • Przestrzegaj praw autorskich innych osób. Cytuj zgodnie z przepisami prawa (art. 29 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 r.).
  • Nie popełniaj autoplagiatów – redakcje odmawiają publikacji takich tekstów ze względu na brak oryginalności.
  • Wykorzystanie ilustracji w tekście – jeśli nie jesteś ich autorem musisz mieć zgodę właściciela praw majątkowych (najlepiej pisemną).
  1. Wydawcy zastrzegają sobie prawo do skrótów i poprawek redakcyjnych.
  2. Wydawca może odmówić publikacji. Materiały niezamówione nie są zwracane.

Wiele wydawnictw naukowych przestrzega zasad etyki, sformułowanych przez Komitet ds. Etyki Publikacji (Commitee on Publication Ethics, COPE).

Procedura recenzowania

Przeczytaj broszurę Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego Dobre praktyki w procedurach recenzyjnych w nauce,  w której znajdują się wytyczne dotyczące wszystkich rodzajów recenzji naukowych.

  1. Tekst przesłany do redakcji jest recenzowany przez zazwyczaj dwie osoby, spoza jednostki naukowej, z którą jest związany autor. Jeśli są rozbieżności w ocenie – powołuje się trzeciego recenzenta.
  2. Obowiązuje zasada dwustronnej anonimowości (double blind review) – autorzy i recenzenci nie znają swoich tożsamości. Publikacja w języku obcym powinna być recenzowana przez osoby z zagranicy, pochodzące z innego kraju niż autor. W trosce o transparentność procedury recenzyjnej raz w roku wydawnictwo publikuje listę swoich recenzentów.
  3. Oceniane są: oryginalność i naukowość tekstu, zgodność z profilem tematycznym czasopisma, sposób prezentacji problemu, jasność argumentacji, wykorzystanie właściwej literatury. Recenzent powinien wskazać autorowi prace, które są istotne, ale nie zostały wykorzystane w pracy.
  4. Recenzent i autor nie mogą być w jakiejkolwiek zależności osobistej lub zawodowej, a także współpracować naukowo w ostatnich latach.
  5. Jeśli recenzent uzna, że opiniowanie pracy stoi w sprzeczności z jego interesami powinien zaniechać recenzowania.
  6. Zasada poufności – recenzent nie może omawiać tekstu z innymi osobami (oprócz członków kolegium redakcyjnego).
  7. Wyniki badań, twierdzenia zawarte w tekście zgłoszonym do publikacji nie mogą być wykorzystane przez recenzentów jego własnych badaniach lub dla własnej korzyści finansowej do czasu publikacji artykułu. Nie można ich też udostępniać osobom trzecim bez zgody redakcji.
  8. Wszelkie uwagi do recenzowanego tekstu muszą być klarowne, wsparte argumentami, obiektywne i konstruktywne.
  9. Recenzja jest sporządzana w formie pisemnej. Autor ma prawo do poznania opinii o swoim tekście.
  10. Recenzent ma obowiązek zgłoszenia redakcji podejrzenia plagiatu. Wskazuje fragmenty tekstu budzące wątpliwości. Redakcja musi nawiązać kontakt z autorem i poprosić o wyjaśnienia. W razie braku reakcji – redakcja ma prawny obowiązek zawiadomienia instytucji, w której afiliowany jest autor. Powiadamiana jest także policja lub prokuratura.
Umowy wydawnicze

Tekst opisuje podstawowe pojęcia z zakresu prawa autorskiego, które pojawiają się w umowach wydawniczych. Warto być świadomym jakie konsekwencje dla autorów tekstów naukowych niosą zapisy w umowach przygotowanych przez wydawców. Nie jest to jednak porada prawna. Wszelkie wątpliwości należy skonsultować z prawnikiem specjalizującym się w prawie autorskim.

Jakie pojęcia powinno się znać przed podpisaniem umowy z wydawcą?
Prawa autorskie osobiste – czyli więź autora z dziełem. Jest to prawo autora do podpisania swojego dzieła własnym nazwiskiem, pseudonimem lub opublikowania go anonimowo. Także jest to prawo zachowania integralności dzieła (nikt nie może go zmienić bez naszej zgody), a także do rzetelnego wykorzystania dzieła (zgodnie z intencją autora). Prawa osobiste są niezbywalne i nieograniczone w czasie, czyli przysługują autorowi także po jego śmierci.
Prawa autorskie majątkowe – to prawo do pobierania korzyści z dzieła, czyli np. zarabiania na nim. Jest ograniczone w czasie – trwa 70 lat po śmierci twórcy. Po tym czasie utwór przechodzi do domeny publicznej, co oznacza, że już każdy może korzystać z dzieła i na nim zarabiać. Jednak osobiste prawa autorskie obowiązują nadal.
Pola eksploatacji – czyli sposób ujawnienia dzieła, np. wydanie książkowe w twardej oprawie, wydanie w oprawie papierowej, udostępnienie w Internecie, wydanie na płycie CD, druk zdjęcia na koszulkach itd.  To pojęcie zawsze musi pojawić się w umowie z wydawcą. Wydawca nie może zawierać umowy na przyszłe, nieistniejące jeszcze pola eksploatacji. W umowach najczęściej pojawia się cały katalog pól opisany w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 r. (Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83). Nie jest to rozwiązanie korzystne dla autora. Wydawcy zapewniają sobie w ten sposób możliwość wykorzystywania tekstu naukowego na wiele sposobów, a autor pozbywa się wszystkich swoich praw majątkowych i może nie mieć prawa do opublikowania swojego tekstu np. w Internecie po wyczerpaniu nakładu książki.
Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych – umowa, po podpisaniu której zbywa się swoje autorskie prawa majątkowe do konkretnego dzieła. Prawa osobiste zostają przy autorze. Zależnie od zapisów w umowie autor traci swoje prawa majątkowe na określonych polach eksploatacji. Umowa musi zostać zawarta w formie pisemnej, pod rygorem nieważności.
Licencja – inny sposób przekazania wydawcy prawa do opublikowania dzieła naukowego. Licencje mogą być wyłączne (tylko dla jednego podmiotu) lub niewyłączne (dla wielu podmiotów). Ograniczone w czasie (np. 5 lat) lub bezterminowe, czyli mogą zostać wypowiedziane w dowolnym momencie. Zawiera się je na określone pola eksploatacji. Mogą być korzystniejsze dla twórców niż umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych.

Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych
Przykładowy zapis może wyglądać tak:
„Umowa obejmuje następujące pola eksploatacji:
a) wprowadzanie do pamięci komputera i sieci komputerowej Wydawcy;
b) utrwalanie na wszelkich nośnikach elektronicznych, magnetycznych, optycznych itp.;
c) zwielokrotnianie techniką druku w formie książkowej, na płytach CD-ROM, dyskach itp.;
d) rozpowszechnianie w sieciach informatycznych lub z wykorzystaniem innych elektronicznych form przekazu, w tym w Internecie, w taki sposób, aby pojedyncze osoby miały dostęp do utworu w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
e) wprowadzanie do obrotu egzemplarzy utworu na terenie całego świata.”
Taki zapis oznacza, że tekst zostanie udostępniony zarówno w formie drukowanej, jak i elektronicznej, a książka lub numer czasopisma będzie sprzedawany na całym świecie.
W przypadku tekstów naukowych często zdarza się tak, że autor nie otrzymuje wynagrodzenia za dzieło. Tak szerokie ujęcie pól eksploatacji oznacza, że autor już na zawsze nie będzie mógł bez zgody wydawcy opublikować tego konkretnego tekstu na swojej stronie, blogu, czy umieścić go w repozytoriach. Zrzeka się (często bezpłatnie) swoich praw majątkowych w zamian za publikację u konkretnego wydawcy, czy w konkretnym tytule czasopisma. Czasem autorowi oczywiście wystarczy prestiż i punkty za publikację.

Natomiast taki zapis: „wydawcy przysługuje prawo przeniesienia na osobę trzecią uprawnień i obowiązków wynikających z niniejszej umowy” oznacza, że wydawca może odsprzedać autorskie prawa majątkowe do dzieła kolejnym podmiotom, np. zgadzając się na tłumaczenie tekstu na inny język. Nie jest do tego wymagana zgoda autora.

Rady dla autorów:

  1. Zwiększ swoją świadomość nt. praw autorskich. Dokształć się np. na kursach organizowanych przez BUW lub poszukaj kursów w Internecie (zob. np. https://prawokultury.pl/kurs/) 
  2. Przeczytaj i jeśli chcesz, negocjuj umowę, którą przysłało wydawnictwo. Zrób to zwłaszcza wtedy, gdy publikujesz bez wynagrodzenia.
  3. Nie sprzedawaj/oddawaj pochopnie autorskich praw majątkowych.
  4. Nie rezygnuj pisemnie z wykonywania swoich autorskich praw osobistych.
  5. Pomyśl o udzieleniu licencji wyłącznej, ograniczonej w czasie, na wybranych polach eksploatacji, w określonym kraju. Wzory umów wydawniczych można znaleźć na blogu Warsztat badacza.
  6. Rozważ publikację w otwartym dostępie na licencjach Creative Commons.  Przeczytaj poradnik dr. Krzysztofa Siewicza Otwarty dostęp do publikacji naukowych. Kwestie prawne.
Jak przygotować tekst do publikacji w Internecie? Academic Search Engine Optimization

Przygotowując tekst do publikacji warto zadbać o to, aby publikacja była lepiej widoczna w Internecie. Osiąga się to poprzez optymalizację publikacji pod kątem wyszukiwarek internetowych (Academic Search Engine Optimization, ASEO). Teksty zoptymalizowane mogą być łatwiej przeszukane przez tzw. crowlery (po polsku: pajączki). Jeśli robot znajdzie w tekście terminy odpowiadające zapytaniu, publikacja pojawi się w wynikach wyszukiwania. Im większe dopasowanie tekstu do zapytania, tym wyżej w wynikach wyszukiwania pojawi się tekst.
Korzyści dla autora:

  • promocja dorobku naukowego w Internecie,
  • zwiększenie liczby pobrań pliku,
  • zwiększenie cytowalności i rozpoznawalności naukowca,
  • poszerzenie sieci kontaktów naukowych, wejście w nowe projekty badawcze,
  • zdobycie grantów.

Co należy zoptymalizować?

Tytuł
Powinien być krótki (do 12 słów), ale celnie oddający treść.
Musi zawierać słowa kluczowe  najważniejsze dla opisania tekstu.
Musi zachęcać do przeczytania tekstu.
Nie powinien być pytaniem.
Nie należy używać cudzysłowu – roboty odczytają go jako metatekst.

Śródtytuły
Stosuj śródtytuły, muszą odróżniać się od tekstu głównego (zastosuj style akapitowe).
Powinny omawiać treść następnej części tekstu i zachęcać do dalszej lektury.

Nazwisko/ nazwiska
Ustal sposób zapisu swojego nazwiska (z drugim imieniem lub inicjałem, jeśli masz popularne nazwisko) i stosuj go konsekwentnie w swoich pracach. Zob. artykuł na blogu Warsztat badacza nt. identyfikatora ORCID.
Wymień wszystkich współautorów.
Oddziel afiliację od nazwiska (roboty ich nie odróżnią).

 Abstrakt ­
To on często decyduje czy tekst zostanie przeczytany.
Idealna długość: 100-300 słów.
Użyj w nim słów kluczowych, a także ich synonimów, stosowanych w twojej dziedzinie. Napisz wersję w języku angielskim.

Słowa kluczowe
Przynajmniej 5, maksymalnie 12.
Używaj konkretnych terminów, charakterystycznych fraz  występujących w twojej dziedzinie. Optymalne są terminy 1-3 wyrazowe.
Muszą być wśród nich istotne terminy, które pojawiły się w tytule i abstrakcie.

Tabele, rysunki
Teksty powinny być czytelne dla wyszukiwarek, stosuj grafikę wektorową (a nie rastrową).

Nazwa pliku
Bez polskich znaków.
Podkreślnik zamiast spacji. Najlepiej w formie: Nazwisko_Imię_Tytuł_tekstu.

Plik PDF
Wielkość: poniżej 5 MB (urządzenia mobilne!).
W metadanych koniecznie wpisz przynajmniej nazwisko autora/autorów (oddzielone średnikiem) i tytuł.
Aby opisać metadane pliku PDF możesz użyć programu Adobe Acrobat (płatny), albo bezpłatnego BeCyPDFMetaEdit.
Tworząc PDF z programu WORD, także wpisz metadane.

Literatura:

  1. Beel Joeran, Gipp Bela, Wilde Erik, Academic Search Engine Optimization (ASEO): optimizing scholarly literature for Google Scholar & Co. Journal of Scholarly Publishing, 41 (2), s. 176-190, January 2010. [Dostęp 5.05.2017]
  2. Jaskowska Bożena, Academic SEO, praktyczne porady dotyczące poprawy wyszukiwalności własnego nazwiska oraz dorobku naukowego w sieci. [Dostęp 5.05.2017]
  3. Kulczycki Emanuel, Struktura artykułu naukowego – uniwersalne wytyczne i przydatne wskazówki. [Dostęp 5.05.2017]
  4. Kulczycki Emanuel, Optymalizacja publikacji naukowych do wyszukiwarki Google Scholar. [Dostęp 5.05.2017]
  5. Maczuga Justyna, Przyłuska Jolanta, Jak zwiększyć widoczność swojej publikacji naukowej w Internecie?, Medycyna Pracy, 2012 (4), s. 391-393.
  6. Sadlik Oliwier, Optymalizacja publikacji naukowych pod kątem wyszukiwarek naukowych (ang. Academic Search Engine Optimization, ASEO, Academic SEO) – próba definicji, Notes Biblioteczny Krakowskiej Akademii im. A. F. Modrzewskiego, 2014, s. 4-6. [Dostęp 5.05.2017]
  7. Zawadzak Michał, ASEO, czyli Academic Search Engine Optimization, blog SPOTlab. [Dostęp 5.05.2017]

Gdzie umieścić tekst, aby zwiększyć do niego dostęp?

Umieść na własnej stronie internetowej (adres – najlepiej imię i nazwisko), na blogu, w repozytorium instytucjonalnym lub dziedzinowym, na naukowych portalach społecznościowych (np. ResearchGate, Academia.edu). Przeczytaj artykuł Ewy Rozkosz Serwisy społecznościowe dla naukowców (SSN) na przykładzie ResearczGate i Academia.edu.

Open Access i licencje Creative Commons

Open Access

To idea zapewnienia swobodnego i darmowego dostępu droga elektroniczną do treści naukowych. Dwie drogi udostępniania literatury naukowej w formie Open Access to: złota droga, czyli czasopisma OA i zielona – repozytoria. Ruch Open Access, skupiający naukowców, bibliotekarzy i działaczy społecznych funkcjonuje od 2001 roku.

Definicja Petera Subera (prof. filozofii w Earlham College, jedna z czołowych postaci ruchu OA):
Dostęp do literatury Open Access musi być bezpłatny dla wszystkich użytkowników Internetu.
Wszystkie zastosowania służące celom naukowym (czytanie, zapisywanie na dysku, kopiowanie, dystrybuowanie, drukowanie, przeszukiwanie i linkowanie) są dozwolone.
Jedyne ograniczenie nałożone na użytkownika jest poprawne cytowanie i określenie autorstwa pracy.

Jak działa otwarta nauka? Film

Poczytaj o Open Access:

Polecane portale:

Licencje Creative Commons

Licencje Creative Commons to międzynarodowy projekt oferujący darmowe rozwiązania prawne dla twórców, służące do zarządzania prawami autorskimi. Idea pojawiła się w 2001 r. w Stanach Zjednoczonych. Polski oddział Creative Commons powstał w 2005 r.
Model CC pozwala zastąpić tradycyjne rozwiązanie prawne „wszystkie praca zastrzeżone” (copyright), rozwiązaniem „pewne prawa zastrzeżone”. Autor zachowuje swoje prawa osobiste, ale umożliwia innym bezpłatne korzystanie ze swojej twórczości (kopiowanie i rozpowszechnianie). Musi jedynie zdecydować czy chce, aby na podstawie jego dzieła powstawały utwory zależne (np. tłumaczenie, adaptacja) i czy dozwala na użycie komercyjne swojego dzieła i utworów zależnych.

Istnieją cztery podstawowe warunki licencji CC:
(BY) uznanie autorstwa – wolno kopiować, rozpowszechniać, wykonywać utwór lub powstałe z niego utwory zależne pod warunkiem, że zostanie podane nazwisko autora pierwowzoru,
(NC) użycie niekomercyjne – wolno kopiować, rozpowszechniać, wykonywać utwór lub powstałe z niego utwory zależne, ale tylko do celów niekomercyjnych,
(ND) bez utworów zależnych – wolno kopiować, rozpowszechniać, wykonywać utwór jedynie w oryginalnej postaci. Nie wolno tworzyć utworów zależnych
(SA) na tych samych warunkach – wolno kopiować, rozpowszechniać, wykonywać utwór lub powstałe z niego utwory zależne pod warunkiem udostępnienia ich na takiej samej licencji.

Z tych czterech atrybutów zbudowano sześć licencji Creative Commons:
CC-BY – Uznanie Autorstwa 4.0
CC-BY-SA – Uznanie Autorstwa- Na tych samych warunkach 4.0
CC-BY-NC – Uznanie Autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0
CC-BY-ND – Uznanie Autorstwa – Bez utworów zależnych 3.0 Polska
CC-BY-NC-SA – Uznanie Autorstwa – Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0
CC-BY-NC-ND – Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska
Ich dokładny opis znajduje się na stronie Creative Commons Polska w dziale Poznaj licencje.

Istnieje ponadto tzw. licencja zerowa. Oznacza ona utwory, które są w domenie publicznej. Są to dzieła nieobjęte ograniczeniami prawa autorskiego. Dzieje się tak wtedy, gdy utwór nigdy nie podlegał reżimowi prawa autorskiego lub gdy wygasły autorskie prawa majątkowe (70 lat po śmierci twórcy lub ostatniego współautora, od daty rozpowszechnienia lub ustalenia utworu). Utwór z domeny publicznej można wykorzystywać i rozpowszechniać także w celach komercyjnych bez zgody autora. Należy jednak pamiętać o konieczności uszanowania autorskich praw osobistych (tzn. podania, jeśli to możliwe, nazwiska twórcy).

Infografika na temat licencji Creative Commons opracowana przez Centrum Cyfrowe i Vivid Studio.

Ikony: Freepik (www.freepik.com) z www.flaticon.com, Retina Display Icons (www.iconfinder.com/iconsets/TWG_Retina_Icons) od The Working Group (blog.twg.ca).